Einar Benediktsson er fyrrum sendiherra Íslands hjá NATO , Evrópusambandinu , Frakklandi, Bretlandi, Noregi og Bandaríkjunum.
Thomas R. Pickering er fyrrum aðstoðar utanríkisráðherra Bandaríkjanna og sendiherra í Rússandi og hjá Sameinuðu þjóðunum.
Bandaríski sjóherinn hefur á ný tekið að styðjast við strategíska legu Íslands vegna vaxandi hernaðarlegs áhuga Rússa á Norðurslóðum.Í byrjun seinni heimsstyrjaldarinnar urðu Norðurslóðir varanlegur þáttur í varnarumsvifum Bandaríkjanna. Ísland var ein af helstu hernaðarbækistöðvunum með meginhlutverk í orustunni um Atlanshafið, sem leiddi til sigurs í Evrópu. Eftir stofnun NATO lögðu Íslendingar, bandamenn Bandaríkjamanna og vestrænna lýðræðisríkja, til bækistöð, sem hafði lykilþýðingu fram til 2006 um að tryggja öryggi og friðsemd á Norðurslóðum. En nú eru hagsmunatilkall og útþensla
Rússlands mikið áhyggjuefni sem og áhugi Kínverja á aðstöðu á Íslandi og aðild að Norðurskautsráðinu.
Hinn mikli árangur loftlagsráðstefnunnar í París – COP 2015 – um samkomulag við að hefta hlýnun jarðar innan þolanlegra marka boðar þróun íslauss Norðurskauts.
Svo sem verið hefur, er flugvöllurinn í Keflavík besta aðstaða herstyrks á gríðarlega stóru svæði. Þessu ræður lengd flugbrauta, tæknivæðing miðstöðvar flugstjórnar og langdrægt ratsjárkerfi. Með tengingu við NATO-herafla og stöðina á Thule á Grænlandi, vakir Keflavík yfir hernaðarþáttum Norðurskautsins. Brottför Bandaríkjahers frá Íslandi 2006 byggði á þeirri fölsku væntingu að sambúðin við Rússland yrði án árekstra.
Nú eru þau merki þess, að Bandaríkin láta sig varða öryggi Evrópu, að ríkisstjórnin hefur óskað þess við Bandaríkjaþing að fjárframlög til varnarliðs þeirra í Evrópu verði fjórfaldað í $ 3,4 milljarða. Fé yrði þar með fengið til að endurnýja flugskýli í Keflavík til að hýsa P-8 Poseidonvélar, síðust gerð leitaflugvéla yfir sjó.
Rétt stefna í Norðurskautsmálum verður aðeins byggð á traustum vörnum og ákveðnum reglum varðandi umsvif öll á svæðinu.
Hernaðarlegurm yfirgangi í Úkraínu hafa fylgt aðrar aðgerðir Rússa, svo sem heræfingar, yfirflug og áróðrur beindum að Norðurslóðum og jaðri þess, Eystrasaltsríkjum, Noregi, Svíþjóð, Finnlandi og Austur-Evrópu. NATO hefur gripið til varnaraðgerða og nýir tvíhliða samningar gerðir milli skandinavisku landanna. Þá hefur Úkrínudeilan leitt til efnahagslegra refsiaðgerða Vesturlanda gegn Rússlandi og gagnráðstöfum þeirra, sem hafa haft meiri háttar neikvæð efnahagsleg áhrif á Íslandi vegna þýðingar útflutnings sjávarafurða fyir þjóðarbúið allt.
Samtímis hervæðingu Rússa í og við Norðurskautið, er hafið átak um að koma þar á fót vel staðsettri þungamiðju orku- og hráefnavinnslu með öflugri hervernd. Ráðagerðir eru um smíði ísbrjóta vegna nýrrar norðursiglingaleiðar til Asíu. Hinsvegar eru horfur á vinnslu Rússa á olíu og gasi háðar óvissu vegna verðfalls á olíu og fráhvarfi vestrænna samstarfsaðila. Hvað það síðastnefnda snertir , hafa vestrænir leiðtogar nýlega gefið til kynna, að viðskiptaþvingunum verði aflétt svo fremi Rússar heiðri Minsk samkomulagið. Þótt svo verði, gæti það verið tímabundið þegar verð taka að hækka á ný.
Ísland, sem hefur haft tvíhliða varnarsamning við Bandaríkin síðan 1951, er nú eina aðildarríki NATO án stöðugra heimavarna . Í sambandi við brottför varnarliðsins 2006 náðust samningar við Bandaríkin um reglulegt samráð og loftrýmisgæslu NATO-ríkja. Leiðandi aðili er bandaríski flugherinn en það er þó aðeins hluta ársins. Viðbrögð við rússnesku hervæðingunni kalla á varanlega loftrýmisgæslu og samskiptastöð NATO og Bandaríkjanna í Keflavík. Samvinna landhelgisgæslna Bandaríkjanna og Íslands um leit og björgun, myndi auka öryggi og mæta þörf vegna aukinnar umferðar skemmtiferðaskipa á norðlægum slóðum.
Ef koma eiga frekari ákvarðanir um umsvif á Norðurslóðum, verður byrjunarskrefið að vera fullgilding Bandaríkjanna á Hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna. Þar með fengist skýr lagagrundvöllur fyrir kröfur og starfsemi á svæðinu. Þau ríki sem hlut eiga að máli þurfa að athuga hvort
þörf sé á fekari ráðstöðunum í og utan Norðurskautsráðsins til að mæta nýjum kringumstæðum.
Norðurskautsráðið á að vera áfram svo skipað og nú er af ríkjum þeim sem eiga svæðið og hafa alla hagsmuna að gæta um framtíð þess. Þörf er á að frekari skref til að tryggja öryggi og bestu nýtingu jarðgæða séu tekin án tafar. Þetta á sérstaklega við vegna aukins aðgengis að íslausu Norðurskauti vegna loftlagsbreytinga, hinna nýju stefnumiða á heimsvísu í umhverfismálum og vegna aukina aðgerða Rússa um hervæðingu á svæðinu.
Einar Benediktsson er fyrrum sendiherra Íslands hjá NATO , Evrópusambandinu , Frakklandi, Bretlandi, Noregi og Bandaríkjunum.
Thomas R. Pickering er fyrrum aðstoðar utanríkisráðherra Bandaríkjanna og sendiherra í Rússandi og hjá Sameinuðu þjóðunum.
Birt í Morgunblaðinu 20. Febrúar 2016
