Fyrir örfáum misserum hitti ég fyrir utan hverfisbúðina mína góðan vin, aldinn höfðingja, sem um langt skeið á síðari hluta 20. aldar var einn af foringjum íslensks atvinnulífs. Við þekkjumst frá blautu barnsbeini mínu og hann er einn þeirra manna sem ég hef alltaf tekið mikið mark á.
Við tókum tal saman, fyrst kurteisishjal, en svo barst talið að ástandinu hér á landi, svona eins og gengur og gerist þegar tveir menn eða fleiri hittast á förnum vegi á Íslandi. Allt í einu greip hann um axlirnar á mér, leit í augu mín og sagði með áherslu,
„Veistu, Óli, að þetta land hefur alltaf verið alveg óskaplega spillt! Samfélagið, sem ég og foreldrar þínir bjuggum í, var morandi í ógeðslegri spillingu og ekki fer það batnandi! Það var alltaf pólitíkin og ekkert hefur breyst í því!“
Svo áttum við gott tal saman og hneyksluðumst í sameiningu á þeirri spillingu sem er gegnumgangandi í íslensku samfélagi. Niðurstaðan var sú að Ísland hefur alltaf verið spillt klíkusamfélag þar sem stjórnmálin hafa fyrst og fremst snúist um hvernig best er hægt að skara eld að köku helstu flokksgæðinga. Að smápeðunum er gaukað einhverri mylsnu en gildandi og málsmetandi menn fengu, og fá enn, yfirráð yfir atvinnulífinu, tækjum þess og verðmætum.
Núverandi stjórnarflokkar hafa verið stórtækastir í að sölsa undir bakhjarla sína öll helstu verðmæti atvinnulífsins og í þeim efnum hefur verið talað um helmingaskipti. Stundum hafa þeir setið einir að kökunni en stundum hafa þeir sitt á hvað unnið með öðrum flokkum, sem hafa fúsir gengið að kjökötlunum og gert sér að góðu.
Spilling, hagnýtt tæki til auðsöfnunar 101
Við höfum dæmin um ógeðslega spillinguna fyrir augum hvern einasta dag. Atgangur banka og annarra fjármálastofnana við að hámarka gróða sinn á kostnað viðskiptavina sinna í miðri kreppu og eftirköstum hrunsins er slíkur að maður trúir vart sínum eigin augum. Getu- og viljaleysi yfirvalda og eftirlitsaðila til að taka á ólögmætum aðgerðum fjármálafyrirtækja er algert. Sýslumenn eru starfsmenn á plani í skítverkum fyrir fjármálafyrirtækin og kunna ekki einu sinni að skammast sín fyrir það.
Ráðstöfun eigna sem fjármálafyrirtæki hafa sölsað undir sig frá eigin viðskiptavinum eftir hrun hefur verið kennslubókardæmi í spillingu fyrir áfangann Spilling, hagnýtt tæki til auðsöfnunar 101, sem gæti sem best verið kenndur við hvaða lagadeild sem er í íslenskum háskóla. Borgunarsala Landsbankans til stjórnenda Borgunar og nokkurra fjárfesta er gróft dæmi en eflaust ekki það grófasta. Sala Setbergslandsins á spottprís er annað dæmi. Vitanlega spilar pólitíkin stórt hlutverk í svona spillingarleik. Það er barnaskapur að ætla annað.
Æ sér gjöf til gjalda
Það væri áhugavert að fá upp á borðið upplýsingar um þau viðskiptakjör sem kaupendum hlutar Landsbankans í Borgun stóð til boða. Er búið að borga fyrir hlutinn? Sá Landsbankinn um fjármögnun kaupanna? Var arðurinn, sem Borgun greiddi út skömmu eftir að salan fór fram, notaður til að greiða hluta kaupverðsins? Hluti kaupendanna er ekki með lögheimili á Íslandi. Fóru þeir í gegnum gjaldeyrisleið Seðlabankans með sinn hluta kaupverðsins? Er vitað hvort þeir fjármunir eru illa fengið fé?
Og hvað með Setbergslandið, sem mun einnig innihalda Þórsbergslandið? Fyrir örfáum árum seldi Landsbankinn Setbergslandið eitt fyrir 4,2 milljarða en nú er Setbergið og Þórsbergið að auki selt á rétt rúman milljarð. Verðmæti Setbergslandsins eins er margfalt það. Fengu einhverjir starfsmenn Landsbankans eða fjölskyldur þeirra hagstæð kjör á íbúðum frá Bygg fyrir þennan rausnarlega gjörning, sem vart er hægt að kalla annað en gjafagjörning? Hver eru viðskiptakjör Bygg? Er það rétt að Landsbankinn hafi gefið frest í 2-3 ár til greiðslu kaupverðsins?
Einsýnt er að aðeins á Íslandi getur bankastjóri og bankaráð, sem ráðstafar eignum banka, að ekki sé minnst á ríkisbanka, svo skelfilega illa að eigendur bankans tapa mörgum milljörðum að ástæðulausu, setið áfram í starfi. Raunar er aðalfundur bankans í næsta mánuði og þá hlýtur að verða skipt um bankaráðið og bankastjórann, hafi hann ekki þá sómakennd að segja starfi sínu lausu fyrir þann tíma.
Bændur sveltir og neytendur fláðir
Ofan í þá ótrúlegu spillingu, sem birst hefur í Landsbankanum (og raunar fleiri bönkum), pukrast svo landbúnaðarráðherrann með bændahöfðingjum inni í lokuðum herbergjum og kemur ekki út fyrr en hann er búinn að lofa bændum beinum greiðslum upp á 140 milljarða næstu tíu árin. Helmingaskiptaflokkarnir hafa engu gleymt, og allt í boði skattgreiðenda og íslenskra neytenda.
Þrátt fyrir þá gífurlegu fjármuni sem íslenskir skattgreiðendur eru skikkaðir til að setja í beinar greiðslur til landbúnaðarkerfisins hanga samt margir íslenskir bændur á horriminni þannig að ekki virðist þetta dýra kerfi vera í þágu bænda frekar en neytenda eða skattgreiðenda. Kannski er það vegna þess að einungis ein króna af hverjum þremur eða jafnvel fjórum sem skattgreiðendur leggja til íslensks landbúnaðar rennur beint til bænda. Það eru einhverjir aðrir en bændur sem fitna á þessum krónum. Þarna er pólitíkin og spillingin að verki rétt eins og ávallt hefur verið.
Ramminn er rotinn
Af hverju skyldi þessi gríðarlega spilling alltaf fá að blómstra í landinu, sem okkur þykir nú flestum vænt um? Getur það verið vegna þess að sjálft kerfið er rotið, sjálfur ramminn er rotinn? Hvergi á vesturlöndum er t.d. misvægi atkvæði jafn mikið og hér á landi. Stjórnmálamenn hafa ekki fengist til að breyta því. Þjóðin gerir kröfur um að stokkað sé upp á nýtt og rétt gefið í þetta sinn. Fólk vill jafnan atkvæðisrétt. Annað er brot á mannréttindum. Almenningur vill tryggja beint lýðræði í stjórnarskrá. Einnig vill fólkið tryggja með stjórnarskrárákvæði að náttúruauðlindir séu óskoruð eign þjóðarinnar og enginn fái að nýta þær án þess að gjalda fullt verð fyrir.
Málamiðlun um misrétti og spillingu
Nú hefur fólk fengið að sjá þá málamiðlun, sem varð niðurstaða stjórnarskrárnefndar, sem skipuð er fulltrúum stjórnmálaflokkanna. Tillögurnar eru skrípi, sem ætlað er að þjóna þeim tilgangi að beint lýðræði sé til hér í orði en ekki á borði og að það verði huglægt mat hvað greiða skuli fyrir aðgang að þjóðarauðlindunum og jafnvel hvort greiða skuli fyrir þann aðgang. Spillta kerfið stendur vörð um spillinguna, nema hvað!
Ekki er einu orði vikið að jöfnun atkvæðisréttar á Íslandi. Er þó ekki vanþörf á, eins og hinn svívirðilegi búvörusamningur sem féflettir skattgreiðendur og sveltir bændur sýnir glögglega. Stærsta stjórnmálaafl þjóðarinnar virðist vera klofið í afstöðu sinni til tillagna stjórnarskrárnefndar. Píratar falla illa á prófinu ef þeir ekki beita sér af öllu afli gegn þeirri spillingarmálamiðlun, sem nú hefur verið kynnt.
Baráttan gegn hinni landlægu spillingu, sem skapar óheyrileg auðæfi fyrir örfáa vel tengda og vel ættaða bakhjarla gömlu flokkanna, getur aldrei falist í því að gera málamiðlanir við spillingaröflin um útfærslu á spillingunni. Spillingunni skal hafnað með öllu og hún gerð útlæg með góðu eða illu. Sú barátta reynir á þrek og viljastyrk því spillingin er rótgróin, hún hefur djúpa vasa og öfluga málsvara sem svífast einskis til að geta haldið áfram að skara eldinn að sinni köku.
Því meira sem ég velti fyrir mér orðum hins aldna höfðingja í samhengi við samtímann því sannfærðari verð ég um að við erum komin á leiðarenda. Þetta gengur ekki lengur. Illt skal út reka með góðu eða illu. Ísland er því miður ekki „stórasta“ land í heimi en kerfið okkar er eitt það spilltasta sem fyrirfinnst. Það er ekki í okkar þágu, almennings.
