Þingmenn stjórnarandstöðuflokkanna hafa látið á sér heyra að þeir íhugi að flytja vantraust á forsætisráðherra eftir páska vegna Jómfrúareyjamálsins. Tillögur af þessu tagi geta verið tvíeggja sverð.
Réttmætt tilefni felur ekki sjálfkrafa í sér að skynsamlegt sé að flytja vantraust. Vantrauststillögur eru einfaldlega felldar. Hin hliðin á vantrauststillögu sem hefur verið felld er í reynd traustsyfirlýsing á ríkisstjórn eða þann ráðherra sem í hlut á.
Vantrauststillögur gætu verið daglegt brauð á Alþingi ef þetta væri ekki sá veruleiki sem stjórnarandstaða á hverjum tíma stendur andspænis. Að öllu jöfnu er það ekki keppikefli stjórnarandstöðu að kalla fram formlegar traustsyfirlýsingar á ríkisstjórn eða ráðherra.
Aðstæður kunna þó að vera með þeim hætti að rétt sé að sýna þjóðinni samstöðu stjórnarflokka í atkvæðagreiðslu. Það getur til að mynda átt við ef mál þykir sérstaklega siðferðilega ámælisvert. Eins getur verið eðlilegt að láta á traustið reyna þegar einstakir þingmenn stjórnarflokka tala á þann veg að þeir beri ekki ábyrgð á umdeildum málum. Vantrauststillaga knýr þá til að taka afstöðu. Um leið staðreynir hún samábyrgðina.
Er Jómfrúareyjamálið þess eðlis að rétt sé að knýja þingmenn stjórnarflokkanna til að lýsa yfir trausti á forsætisráðherra fyrir meðferð þess? Til að svara þeirri spurningu þarf að skoða hvað slík traustsyfirlýsing felur í sér.
Á það er að líta í því sambandi að forsætisráðherra hefur ekki borið fyrir sig mistök, hugsunarleysi eða vangá. Hann hefur þvert á móti upplýst að ákvörðun um að halda málinu leyndu hafi byggst á vel yfirvegaðri umhugsun. Fyrir þá sök myndi traustsyfirlýsing fela í sér sameiginlega ábyrgð á ígrunduðu siðferðilegu mati sem lá fyrir við stjórnarmyndunina. Það er annað að verja ásetning en gáleysi sem hugsanlega má afsaka.
Þá þarf að hafa í huga að það er kjarninn í efnahagsstefnu beggja stjórnarflokkanna að sá möguleiki þurfi alltaf að vera opinn að taka megi með gengisfellingu eignir sem geymdar eru í krónum frá almennu launafólki og færa til útflutningsfyrirtækja sem færa bókhald sitt í erlendri mynt. Þeir hafa litið svo á að slík eignatilfærsla frá launafólki hafi verið forsenda fyrir endurreisninni eftir að óreiðumenn felldu bankana.
Þó að eignir Íslendinga á Jómfrúareyjum séu fullkomlega lögmætar vita allir að þær vaxa en rýrna ekki þegar gengi krónunnar er fellt í þágu útflutningsfyrirtækjanna. Það er tæplega ofmælt að ætla að það hefði reynst Framsókn þyngri þraut að færa sannfærandi siðferðileg rök fyrir eignatilfærslu í gegnum gengisbreytingar ef öll kurl á Jómfrúareyjum hefðu verið opinber.
Meðan minni kjósenda um Jómfrúareyjamálið helst er því líklegt að þingmönnum Framsóknar muni reynast erfiðara en áður að verja eignatilfærslur með gengisbreytingum án þess að roðna upp í hársrætur. Eftir að þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa formlega lýst yfir trausti á forsætisráðherra fyrir meðferð málsins verða þeir í sama vanda.
Vantraust mun þjappa stjórnarflokkunum saman. En þegar allar aðstæður í þessu máli eru vegnar og metnar er alveg hugsanlegt að það myndi eigi að síður veikja álitið á þeim. Ábyrgðin yrði sameiginleg á eftir. Eins og sakir standa hafa þingmenn Sjálfstæðisflokksins meira að verja í þeim efnum.
