Þau afgerandi umskipti á fylgi stjórnmálaflokka sem birst hafa í skoðanakönnunum síðustu mánuði hafa eðlilega kallað á mikla umræðu og bollaleggingar. Stjórnmálafræðingar og blaðamenn keppast við að leita skýringa og draga ályktanir.
Stundum er einfalt að skýra breytingar á fylgi flokka. Í annan tíma getur það reynst býsna flókið. Ástæðurnar liggja ekki alltaf í augum uppi. En yfirleitt er slík umræða gagnleg. Það er einfaldlega hollt fyrir málefnalega umræðu að brjóta til mergjar þau álitaefni sem upp koma þegar miklar fylgisbreytingar eru í gangi.
Fyrir kemur þó að umræðan slitnar algjörlega úr tengslum við veruleikann. Dæmi um þannig stjórnmálaskýringu mátti lesa um síðustu helgi í endursögn vefritsins Eyjunnar á framlagi Morgunblaðsins til umræðunnar.
Ein af þeim staðreyndum sem blasir við í skoðanakönnunum er að fylgi Samfylkingarinnar og Bjartrar framtíðar hefur hrunið frá síðustu kosningum. Það er sérlega mikið áfall fyrir Samfylkinguna því að hún fékk útreið í kosningunum.
Báðir þessir flokkar hafa stutt þjóðaratkvæði um framhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið í samræmi við loforð allra flokka fyrir síðustu kosningar. Í stjórnmálaskýringunni sem Eyjan endursagði er sú ályktun dregin að niðurstöður skoðanakannana beri vitni um skipbrot þeirrar stefnu.
Við fyrstu sýn kann einhverjum að þykja að þarna hafi menn einmitt hitt naglann á höfuðið. Við ögn nánari rýni horfir málið þó öðru vísi við.
Þegar ríkisstjórnin hafði setið í tæpt ár var kunngert að Framsókn hafði knúið Sjálfstæðisflokkinn til þess að svíkja kosningaloforð beggja um að kjósendur fengju sjálfir að svara spurningunni um framhald aðildarviðræðnanna í þjóðaratkvæði. Við myndun ríkisstjórnarinnar naut hún trausts yfir 60 prósent kjósenda í könnunum. Það hefur nú hrapað niður um helming.
Staða Samfylkingarinnar er svo slæm að í verstu könnuninni sem hún hefur fengið var fylgið nærri fjórðungi minna en í kosningunum. Fylgishrun Framsóknar, sem haft hefur forystu um að svíkja loforðið um þjóðaratkvæði, mælist í enn stærri hlutföllum. Í bestu könnuninni að því er hana varðar er fylgið bara helmingur af kjörfylginu en í þeirri verstu aðeins þriðjungur.
Píratar eru eftir þessum könnunum langstærsti flokkur landsins og reyndar á Norðurlöndum. Þeir hafa hvergi kvikað frá loforðum sínum um þjóðaratkvæði. Og fylgið vex og vex.
Reyndar byrjaði þessi fylgisaukning Pírata í kjölfar þess að utanríkisráðherra skrifaði í byrjun árs dæmalaust bréf til Evrópusambandsins sem fáir hafa skilið að öðru leyti en því að það var augljóslega liður í þeim ásetningi ríkisstjórnarinnar að svíkja þjóðina um að fá að ákveða upp á eigin spýtur framhald þessa máls.
Þessi tímasetning á upphafi fylgisbreytingar Pírata getur vel verið tilviljun. En sé svo er sú tilviljun allrar athygli verð.
Það hafa orðið miklar innbyrðis breytingar á fylgi þeirra fjögurra flokka sem standa vilja við loforðið um þjóðaratkvæði. En í heild hafa þeir unnið mikið á og njóta nú fylgis tveggja þriðju hluta kjósenda. Við síðustu kosningar var fylgi þeirra nokkuð innan við 50 prósent.
Að sama skapi hefur samanlagt fylgi þeirra tveggja flokka, sem ákveðið hafa að svíkja loforðið, fallið úr rúmlega 50 prósent niður fyrir þriðjung.
Að þessu virtu má ljóst vera að ályktunin um að skoðanakannanirnar sýni skipbrot Evrópustefnu tveggja stjórnarandstöðuflokka af fjórum getur bara byggst á tvennu: Annað hvort sjóndepru á háu stigi þegar horft er á tölur annarra flokka eða vísvitandi hausavíxl á staðreyndum.
Ugglaust skýra Evrópumálin og svikin um þjóðaratkvæðið hluta þeirra breytinga sem skoðanakannanir hafa sýnt. En líklegast eru málefnalegar ástæður mun fleiri og ræturnar enn dýpri.
