Átök milli ráðherra eru algeng í flestum ríkisstjórnum. Og innan ákveðinna marka eru þau í sjálfu sér ofur eðlileg. En almennt má ætla að þau komi upp á yfirborðið í svipuðum hlutföllum og ísjaki í sjó.
Langt er þó síðan ráðherra hefur dregið jafn snarpa deilu um grundvallaratriði utanríkisstefnunnar út fyrir ríkisstjórnarherbergið eins og Gunnar Bragi Sveinsson utanríkisráðherra hefur þurft að gera í Rússlandsmálinu. Þar hefur hann staðið einn á móti eigin flokksforystu og samráðherrum.
Enginn ráðherra steig glímuna með utanríkisráðherra, hvorki úr Framsóknarflokknum né Sjálfstæðisflokknum. Samt náði hann að koma hælkrók á móthaldsmenn sína. Hann stendur því uppi sem ótvíræður sigurvegari. Eftir ríkisstjórnarfund síðastliðinn þriðjudag hefur enginn þeirra sem að honum sóttu sem fastast treyst sér til að andæfa frekar. Nú segjast allir vera einhuga.
Í þessu sambandi þarf einnig að hafa í huga að síðastliðið haust tók forseti Íslands málið í sínar hendur og ræddi við sendiherra Rússlands um að málið yrði leyst í áföngum. Utanríkisráðherra hefur því líka komið hælkrók á forsetann. Það er meir en margir aðrir utanríkisráðherrar hafa gert.
GERA ÞARF MEIRI KRÖFUR TIL ALVÖRU RÍKISSTJÓRNAR
Neikvæð áhrif þessara átaka koma að öllum líkindum meira niður á Sjálfstæðisflokknum en Framsókn.
Í því sambandi er vert að hafa í huga að styrkur og samheldni Sjálfstæðisflokksins byggðist í áratugi á því að stór hluti kjósenda með fjölbreytt viðhorf treysti honum til að gæta íslenskra hagsmuna með órjúfanlegri samstöðu með vestrænum ríkjum bæði pólitískt og viðskiptalega. Sú sterka ímynd hefur smám saman verið að fölna. Og meðferð þessa máls hefur deyft hana frekar.
Samráðherrar utanríkisráðherra létu gera tvær skýrslur um þann afmarkaða hluta þessa máls sem snýr að tekjuáhrifum á þau fyrirtæki og byggðarlög sem í hlut eiga. Það var gert í þeim tilgangi að snúa utanríkisráðherra niður. Burtséð frá þeim tilgangi er eðlilegt að afla slíkra upplýsinga við meðferð máls af þessu tagi.
En til alvöru ríkisstjórnar hefði hins vegar mátt gera þá kröfu að hún hefði líka látið skrifa skýrslu sem fjallaði um heildarútflutningshagsmuni þjóðarinnar og langtímaáhrif pólitískra tengsla og samvinnu á stærstu markaðssvæðunum þar sem saman fara hugsjónir og hagsmunir. Málið snýst nefnilega um þá hluti í heild.
Sennilega hefði utanríkisráðherra tapað glímunni í ríkisstjórn ef hann hefði ekki dregið ágreininginn upp á yfirborðið. Málefnaleg rök sýndu að afstaða hans þjónaði almennum pólitískum og viðskiptalegum heildarhagsmunum Íslands. Sá málstaður átti það víðtækan stuðning úti í samfélaginu að móthaldsmennirnir í ríkisstjórn urðu að láta undan síga.
ÞRÍR KAUPFÉLAGSHATTAR
Enginn vafi leikur því á að utanríkisráðherra hefur með þessu styrkt pólitíska stöðu sína til muna. Hafa verður þó í huga að á fyrri hluta kjörtímabilsins var hún mjög veik. En þverstæðan í þessari stöðu kemur fram í því að ýmislegt bendir til að þessu sé öfugt farið í hans eigin kjördæmi.
Helsta skýringin á því er sú að Kaupfélag Skagfirðinga mætir utanríkisráðherra með þrjá mismunandi hatta eftir aðstæðum. Í fyrsta lagi sækir það að honum með ríkum áhrifum og miklum þunga í Samtökum fyrirtækja í sjávarútvegi og Árvakri. Í öðru lagi kemur það fram gagnvart honum í hlutverki ræðismannsskrifstofu Rússlands. Og í þriðja lagi þarf hann að mæta því sem sterkasta afli Framsóknar í kjördæminu.
Þetta er flókin og óviss staða fyrir hvaða stjórnmálamann sem er.
MÖGULEG LEIKFLÉTTA
Á sama tíma benda skoðanakannanir til þess að Framsókn muni tæpast ná manni kjörnum í Reykjavík að öllu óbreyttu. Í þessu ljósi kæmi ekki á óvart þó að einhverjir í flokkskjarnanum í höfuðborginni reyndu að fá utanríkisráðherrann suður í framboð.
Hann er óneitanlega sterkasti ráðherra flokksins í almenningsálitinu eins og sakir standa. Sennilega myndi það því auka möguleika Framsóknar á að ná einum þingmanni í Reykjavíkurkjördæmunum.
Að vísu hefur ekkert það komið fram sem segir að gera megi því skóna að utanríkisráðherra sé með eitthvað slíkt á prjónunum. En þetta hlýtur að vera ein af þeim leikfléttum sem framsóknarmenn í Reykjavík eiga eftir að velta fyrir sér.
Víst er að án nýrrar leikfléttu er útlitið heldur dökkt fyrir flokkinn þar sem atkvæðin eru flest.
