Á þessum kyrrðardögum dymbilvikunnar má gjarnan rifja upp að fyrir fáum vikum gaf Jón Baldvin Hannibalsson efnahagsstjórn Þjóðverja falleinkunn í samtali við Björn Inga Hrafnsson á Eyjunni. Hatrömmustu andstæðingar Evrópusambandsaðildar slógu upp umræðuveislu af því tilefni eins og glataði sonurinn hefði snúið heim. Og gleðin stendur enn.
Undanfarna tvo áratugi hafa ríkisstjórnir Þýskalands,fyrst undir forystu krata og síðar kristilegra, rekið aðhaldssama ríkisfjármálapólitík og gert margvíslegar efnahagslegar kerfisbreytingar. Nú vinna þessir flokkar saman í stjórn. Á þessum tíma hefur samkeppnisstaða Þýskalands smám saman styrkst og efnahagslegar undirstöður landsins orðið traustari.
Árangur þessarar stefnu liggur í augum uppi. Hagsældin talar sínu máli. Í Evrópu hafa popúlistar og þeir sem eru allra lengst til vinstri hins vegar séð andskotann sjálfan í þýskri efnahagspólitík. Hún rúmar einfaldlega ekki draumóra og ábyrgðarleysi.
Hér heima er vel skiljanlegt í þessu ljósi að popúlistar í Framsókn og þeir sem eru lengst til vinstri í VG og jafnvel einhverjir í Samfylkingunni noti forystuhlutverk Þjóðverja sem grýlu gegn aðildarviðræðum. Í bandalagi þjóða um ábyrga fjármálastjórn er einfaldlega minna svigrúm fyrir pólitík þeirra.
Hitt er spaugilegra þegar annars ágætir sjálfstæðismenn nota álit Jóns Baldvins Hannibalssonar á ríkisfjármálastefnu Þjóðverja sem rök gegn aðild. Á sama tíma rekur fjármálaráðherrann þýskættaða aðhaldsstefnu sem er að skila miklum og góðum árangri í ríkisbúskap okkar.
Ætla mætti að Sjálfstæðisflokkurinn hefði eina skoðun á ríkisfjármálum innan landsteina en aðra utan þeirra. Málið er þó ekki svo slæmt. Þetta sýnir það eitt að í skorti á málefnalegum rökum gegn frekara samstarfi við bandalagsþjóðir okkar er jafnvel gripið til kennisetninga pólitískra andstæðinga. Það virkar eins og fokið sé í flest skjól.
Grundvallarsjónarmið eða flautaþyrilsháttur
Þegar umræður hófust um mögulega aðild að Evrópusambandinu og myntbandalaginu var því haldið fram að sterk staða evrunnar útilokaði aðild Íslands.
Nú hafa aðgerðir Seðlabanka Evrópu leitt til þess að evran hefur veikst og samkeppnisstaðan batnað að sama skapi. Þá er blaðinu snúið við: Íslendingar geta ekki tekið upp mynt sem fellur í verðgildi segja menn. Rökin eru færð til eftir sama lögmáli og vindhaninn breytir um stefnu. Þetta er annað dæmi um ístöðuleysi og rökþrot.
Verðgildi allra gjaldmiðla breytist. En reynslan sýnir að stór myntsvæði eru stöðugri en þau smáu. Við þurfum síðan að meta hvort meiri stöðugleiki er líklegri til að auka framleiðni fyrirtækja og bæta raunveruleg lífskjör launafólks fremur en sífelldar gengislækkanir eða höft. Það er um þetta mat sem málefnaleg umræða ætti að snúast fremur en útúrsnúninga.
Aðildarandstæðingar nota einnig þau rök að það sé andstætt íslenskum hagsmunum að eiga samstarf við bandamenn í Evrópu meðan sumir þeirra glíma við efnahagsþrengingar; reyndar af svipuðum toga og við höfum verið að ganga í gegnum. Ef allir aðrir fylgdu þessari hugmyndafræði hverjir ættu þá að eiga samvinnu við okkur?
Kenningin virðist ganga út á að Ísland eigi að skipta um bandamenn eftir skammtíma sveiflum á einstökum efnahagssvæðum. Þetta er utanríkispólitískur flautaþyrilsháttur; ótrúverðugur og ekki líklegur til árangurs.
Hitt mun reynast farsælla að ganga samhliða þeim þjóðum sem lengst hafa náð í því að þróa viðskiptafrelsi og neytendavernd. Stundum er meðbyr og stundum mótbyr. Utanríkisstefnan á hins vegar að ráðast af staðfestu um grundvallarsjónarmið eins og þessi.
Og segja má að þörfin á alþjóðlegu efnahagssamstarfi sé aldrei brýnni en einmitt þegar á móti blæs.
Ófriðarblikurnar eru rök með en ekki á móti
Eftir að Rússar innlimuðu Krímskaga er komin upp ný staða í varnar- og öryggismálum Evrópu. Spenna hefur óneitanlega magnast.
Andstæðingar aðildar nýta þessar breyttu aðstæður sem efni í hræðsluáróður gegn framhaldi viðræðna. Því er haldið fram að best fari á því að Ísland haldi sér fjarri þessum óróa. Er það svo? Hefðum við gengið í Atlantshafsbandalagið með því hugarfari? Og tökum við ekki fullan þátt í refsiaðgerðum gegn Rússum?
Við aðstæður eins og þessar skiptir mestu að þær þjóðir sem aðhyllast lýðræði, mannréttindi og viðskiptafrelsi standi saman. Okkar hagsmunir eru þeir að þessi gildi verði ofan á í þeirri togstreitu sem nú á sér stað í álfunni. Það er því fremur ástæða fyrir okkur að dýpka samstarfið við bandalagsþjóðir okkar en spyrna gegn því þegar svona stendur á.
Að þessu leyti nota aðildarandstæðingar sömu rökin nú og sósíalistar beittu gegn aðildinni að Atlantshafsbandalaginu á sínum tíma. Þau stóðust hins vegar ekki tímans tönn.
Hugsjónirnar eru þær sömu nú og þá. Hagsmunirnir eru þeir sömu. Ráðið til sóknar og varnar er sem fyrr að fylgja eftir samstarfi Evrópuþjóðanna eins og það hefur þróast inn í samtímann.
