Þjóðfélagið er smám saman að komast í uppnám vegna skæruverkfalla og hótanna á vinnumarkaði. Tjón er þegar byrjað að hljótast af þessu og mun fara stigvaxandi með hverri vikunni sem líður. Reyndir menn úr kjarasamningum segja að ástandið hafi ekki verið verra síðan árið 1988. Þá var það svo skelfilegt og niðurstaðan svo vond að eftir það slíðruðu menn sverðin og hófu undirbúning að hinni frægu þjóðarsátt sem gerð var árið 1990 og hefur reynst landsmönnum happadrjúg.
Það gera sér allir ljóst að ekki verður samið að þessu sinni nema með “vondum” samningum í þeim skilningi að skrifað verður undir hækkunartölur sem ekki er innstæða fyrir. Þá leiðir það til verðbólgu og hækkaðra vaxta. Þetta er því miður staðreynd sem ekki verður umflúin. Ástæður þessa eru margvíslegar. Rekja má hluta þeirra til grunnhyggni ráðherra ríkisstjórnar Íslands sem hafa haldið að þeir gætu komist upp með það að semja við stórar stéttir eins og kennara og lækna um 20-30% launakækkanir án þess að aðrir hópar á vinnumarkaði gerðu kröfur um svipaðar kjarabætur.
Þá hefur formönnum stjórnarflokkanna tekist að móðga aðila vinnumarkaðarins með hrokafullum yfirlýsingum í stað þess að reyna að leysa málin með þeim að tjaldabaki en allsherjarkjarasamningar verða ekki leiddir til lykta nema með myndarlegri aðkomu stjórnvalda. Fyrir því er átatugahefð á Íslandi. Ríkissjóður verður að spila út skattatilslökunum til þess að samningar náist. Að þessu sinni verða þær að vera myndarlegar, t.d. hækkun persónuafsláttar og lækkun skattprósentu í neðsta þrepi.
Ekkert traust ríkir milli núverandi ríkisstjórnar og verkalýðsforystunnar. Bæði vegna þess að stjórnvöld hafa svikið loforð sem verkalýðsforystunni voru gefin og eins vegna samsetningar forystu helstu verkalýðsfélaga og sambanda. Sú var tíð að ASÍ forystan var skipuð öflugum aðilum úr öllum flokkum. Þá áttu stjórnmálamenn greiðari aðgang að fulltrúum flokka sinna innan ASÍ og það hjálpaði oft við að finna lausnir á flóknum viðfangsefnum. Nú er staðan hins vegar þannig að ríkisstjórnarflokkarnir eiga nánast enga fulltrúa úr flokkum sínum í forystusveit launþegahreyfingarinnar.
Á árum áður voru öflugir sjálfstæðismenn framarlega í ASÍ forystu og gátu tryggt tengsl við flokk sinn. Þá er verið að tala um menn eins og Pétur Sigurðsson, sjómann og alþingismann, Guðmund H. Garðarsson, alþingismann, formann VR og formann lífeyrissjóðs verslunarmanna, Magnús L. Sveinsson formann VR og Björn Þórhallsson formann landssambands verslunarmanna. Þeir voru allir mikils metnir í forystu ASÍ og gátu tryggt talsamband við Sjálfstæðsflokkinn ef hann var við völd þegar unnið var að kjarasamningum. Framsókn átti einnig fólk í forystu launþegasamtakanna.
Nú eiga þessir flokkar enga fulltrúa, nema ef vera skyldi Björn Snæbjörnsson á Akureyri sem er sagður vera framsóknarmaður en þó enginn aðdáandi formanns þess flokks. Stefán Einar Stefánsson, fyrrverandi formaður VR, er síðasti sjálfstæðismaðurinn sem felldur hefur verið út úr verkalýðsforystunni. Hann tapaði formannskosningum VR fyrir Ólafíu Rafnsdóttur með 30% atkvæða gegn 70% hennar. Notað var gegn Stefáni í kosningabaráttunni að hann hefði verið í stjórn Sambands ungra sjálfstæðismanna og væri á bandi harðlínumanna í flokknum.
Verkalýðsforystan er nú öll skipuð vinstri mönnum úr Samfylkingu og VG. Þeir eru andstæðingar ríkisstjórnarinnar og þeim leiðist ekkert að hleypa þjóðfélaginu aðeins upp og gera ríkisstjórninni lífið leitt. En fólkið hefur einnig ríka ábyrgðartilfinningu og því er viðbúið að hjá ýmsum togist á freistingin að hrella ríkisstjórnina eða að sýna þá ábyrgð sem félagar þeirra í verkalýðsfélögunum ætlast til af þeim.
Freistingin er til staðar enda er ekkert pólitískt jafnvægi í launþegahreyfingunni eins og áður var. Margir óttast að Páll Halldórsson, formaður BHM, muni eiga erfitt með sig en hann á langan ákafaferil að baki í pólitík. Gylfi Arnbjörnsson, forseti ASÍ, hefur ekki farið dult með flokkspólitískar skoðanir sínar sem samfylkingarmaður. En hann er ekki fæddur í gær og veit hvað unnt er að leyfa sér og hvað ekki. Ólafía Rafnsdóttir, formaður VR og varaforseti ASÍ, er rísandi stjarna á þessum vettvangi. Mjög er horft til þess að hún taki ábyrga afstöðu og leiði VR, sem er stærsta verkalýðsfélag landsins, til farsælla samninga sem gætu orðið brimbrjótur og öðrum til eftirbreytni. Ólafía hefur verið kosningastjóri hjá Árna Páli Árnasyni og Ólafi Ragnari Grímssyni þannig að enginn þarf að velkjast í vafa um hug hennar í stjórnmálum.
Hvað sem líður þessum vangaveltum um persónur og leikendur í þeim hildarleik sem nú er háður á vinnumarkaðinum, þá er kjarni máls samt sá að íslenska vinnulöggjöfin er handónýt og stórhættuleg þjóðarhag. Á Íslandi þarf að gera 200 kjarasamninga í þessu 330.000 manna ríki. Hér í Svíþjóð, þar sem búa 8-9 milljónir manna eru gerðir 8 kjarasamningar.
Já, ÁTTA!
