Samtök atvinnulífsins ýttu aðeins við pólitískri umræðu um peningamál á dögunum með því að benda á að eignarhald á fjármálastofnunum minnti orðið meir á gamalt sovét en framsækið land í alþjóðavæddu hagkerfi.
Spurningarnar sem vakna eru augljósar. En svörin eru ekki endilega að sama skapi einföld.
Skipan þessara mála mun ráða miklu um vöxt og viðgang þjóðarbúsins til lengri tíma litið. Nú sér fyrir endann á slitameðferð gömlu bankanna. Þar með er búið að kveða niður fortíðardraug. Framtíðin ræðst hins vegar af því hver stefnan verður á sviði peningamála í víðum skilningi þess orðs.
Grundvallarágreiningur er um tvennt í þessum efnum: Annars vegar er deilt um hvort halda eigi í krónuna eða taka upp nýja mynt. Hins vegar eru ólíkar hugmyndir um hvort halda eigi í það ríkisbankakerfi sem er að verða til eða fela markaðnum að sjá um þá hluti eins og í vestrænum löndum.
RÍKISBANKAR EÐA EINKABANKAR?
Framsókn gengur lengst í því að tala fyrir ríkisbankakerfi. Boðskapurinn er að nota ríkisbanka til að brjóta vaxtastefnu Seðlabankans á bak aftur. Fjármunir skattborgaranna sem ella færu í velferðarkerfið verða þá notaðir með ógegnsæjum hætti til að niðurgreiða vexti. Það heitir forgangsröðun í þágu fjármagnsins.
Flest bendir til að VG fylgi svipaðri línu og Framsókn í þessu efni. Erfiðara er að átta sig á stefnu Samfylkingarinnar. Sumir forystumenn hennar hafa þó tekið undir með Framsókn. Eins og sakir standa hafa þessir þrír flokkar innan við þriðjungs fylgi meðal kjósenda.
Sjálfstæðisflokkurinn er sennilega eindregnastur í því að nota peninga skattborgaranna í annað en að fjármagna bankakerfið. Forystumenn hans tala hins vegar um að flýta sér hægt. Það er augljóslega gert til þess að sneiða hjá beinum ágreiningi við Framsókn og halda samstarfsmöguleikum opnum eftir kosningar.
Stefna Pírata er ekki kristaltær. Telja verður þó líklegra að þeir kjósi fremur að forgangsraða í þágu menntunar og velferðar en fjármagnsins. Um það verður þó ekkert fullyrt. Ætla má að Björt framtíð taki þann pól í hæðina.
KRÓNA EÐA GJALDGENG MYNT?
Þegar kemur að spurningunni um krónuna hefur Framsókn einnig skýrari stefnu en aðrir flokkar. Hún lítur svo á að með alþjóðlega gjaldgengri mynt myndi Ísland afsala sér fullveldi. Þó að VG hafi í ríkisstjórn á síðasta kjörtímabili samþykkt að stefna að upptöku evru er stefnan í dag nær Framsókn.
Sjálfstæðisflokkurinn er klofinn. Á landsfundinum kom í ljós að unga fólkið vill nýja mynt sem er gjaldgeng í alþjóðaviðskiptum. Flokksforystan og þingflokkurinn eru hins vegar Framsóknarmegin í tilverunni að þessu leyti. Sú afstaða mun augljóslega ráð för flokksins í næstu kosningum.
Samfylkingin hefur á hinn bóginn skýra stefnu um nýja mynt. Björt framtíð hefur svipaðar hugmyndir að því er virðist. Píratar vilja svo að þjóðin ráði.
ERFITT AÐ MYNDA RÍKISSTJÓRN UM STÆRSTU MÁLIN
Af þessari greiningu má draga þá ályktun að um þessi tvö stærstu pólitísku viðfangsefni næstu ára verður engan veginn auðvelt að mynda starfhæfa meirihlutastjórn.
Framsókn og VG eiga samleið að því er báðar spurningarnar varðar. Leggi þingflokkur sjálfstæðismanna allt kapp á að halda krónunni gæti hann bæst í hópinn með því að fórna hugmyndum sínum um bankakerfi að vestrænni og norrænni fyrirmynd.
Eins og skoðanakannanir standa gætu þessir þrír flokkar þó ekki myndað meirihlutastjórn nema Samfylkingin legði þeim lið. En til þess þyrfti hún að fórna stefnu sinni um alþjóðlega gjaldgenga mynt.
Annar ríkisstjórnarkostur fælist í því að opna fyrir möguleika á alþjóðlega gjaldgengri mynt með því að láta þjóðina strax að loknum þingkosningum taka ákvörðun um framhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið. Píratar, Samfylkingin og Björt framtíð gætu staðið að slíkri málamiðlun.
Það er þó alveg á mörkunum að þessir þrír flokkar nái meirihluta eins og pólitíska loftvogin stendur um þessar mundir.
VEIKLEIKI ANNARRA STYRKIR FRAMSÓKN
Framsókn hefur tapað nærri tveimur þriðju hlutum kjörfylgisins. Eigi að síður bendir margt til þess að málefnastaðan muni líta þannig út eftir kosningar að hún verði í lykilstöðu til að mynda fjögurra flokka stjórn um krónuna og ríkisbankakerfið.
Það er tvennt sem færir Framsókn þessa stöðu þrátt fyrir fylgishrun. Annars vegar er það skoðanaágreiningurinn milli unga fólksins og flokksforystunnar í Sjálfstæðisflokknum um myntina. Hins vegar er það reikul rás Samfylkingarinnar þegar kemur að því að svara spurningunni um það hvort leita eigi fyrirmynda í gömlu sovéti eða á Norðurlöndum um eignarhald á fjármálastofnunum.
Svo getur vel verið að næsta ríkisstjórn verði mynduð alveg án tillits til þessara stóru mála. Þá fer allt í einhvern graut sem enginn sér fyrir.
