Frumvarp ríkisstjórnarinnar um stuðning við fólk til fyrstu íbúðarkaupa hefur almennt fengið góð viðbrögð. Vara ber þó við því að hrapa að afgreiðslu þess nema nægjanlegt svigrúm gefist til að grandskoða allar hliðar þess. Það er að ýmsu að hyggja.
HVATI TIL MEIRI VINNU OG SPARNAÐAR
Ríkisstjórnin fullyrðir að skattaniðurfellingin eigi að vera vinnuhvetjandi. Trúlega er það rétt; að einhverju marki að minnsta kosti. Að sama skapi ættu þessar ráðstafanir um leið að örva sparnað. Slík hvatning er ótvírætt jákvæð og heilbrigð.
Á AÐ NOTA LÍFEYRISSJÓÐI Í ÞESSUM TILGANGI?
Það þarf mjög sterk rök til að nota séreignasjóði lífeyriskerfisins í öðrum tilgangi en til var stofnað. Fram til þessa hefur pólitíkin staðið af sér áhlaup af því tagi varðandi almenna hluta kerfisins. Hvað hefur breyst?
Ríkisstjórnin staðhæfir að iðgjöldin hafi nú verið hækkuð þannig að þau muni í framtíðinni skila hærri sameiginlegum sameignar- og séreignarlífeyri en nemur launum við starfslok. Það gæti réttlætt að lífeyrissparnaði sé breytt í húsnæðissparnað. Ýmislegt bendir til að svo sé. En áður en lengra er haldið þarf ríkisstjórnin þó að birta ítarlegri forsendur þessara útreikninga en þegar hefur verið gert.
Eigi að minnka hlut lífeyriskerfisins í heild þarf síðan að skoða sérstaklega hvort rétt sé að minnka vægi séreignarinnar. Ekki er víst að það sé skynsamlegasti kosturinn. Hér þarf nánari rökstuðning.
NÆR STUÐNINGURINN TIL ÞEIRRA SEM MEST ÞURFA HANS MEÐ?
Menn verða vitaskuld að spyrja sig þeirrar spurningar hvort þessi leið er best til þess fallin að ná til þeirra sem helst þurfa á stuðningi að halda við fyrstu íbúðakaup. Svo virðist sem hún nái ágætlega til millitekjuhópa. Það er eðlilegt markmið.
En framhjá því verður þó ekki horft að sú gagnrýni á við nokkur rök að styðjast að þeir tekjulægstu geti ekki nýtt þetta úrræði sem skyldi. Er það ásættanlegt?
ER ÁBYRGT AÐ TRYGGJA EKKI FJÁRMÖGNUN AÐGERÐANNA?
Aðstoðin felst í því að ríkissjóður afsalar sér framtíðarskatttekjum. Þær snerta því ekki ríkissjóð að svo stöddu. En að því kemur. Ef gera á kröfu um fyllstu ábyrgð ætti ríkisstjórnin að fjármagna þessar ráðstafanir með samtímatekjum eins og aðrar tekjutilfærslur.
Í raun og veru má segja að þessi aðferð hafi sömu þjóðhagslegu áhrif eins og ríkisstjórnin hefði tekið lán. Hæpið er að menn hefðu talið það gott framlag til ábyrgrar hagstjórnar.
Hvernig svo sem menn vilja líta á þetta frá þjóðhagslegu sjónarhorni hlýtur það að vera umhugsunarefni hvort skynsamlegt sé að ákveða aðgerðir eins og þessa án þess að sýna fram á hvernig fjármagna á hlut ríkissjóðs þótt hann sé ekki á gjalddaga fyrr en síðar.
Í umræðum um málið þarf að sýna fram á að þetta sé réttlætanlegt. Um leið þarf að svara því hvort þessi aðferð kalli ekki á meira aðhald á öðrum sviðum.
