Markmið stjórnarandstöðuflokkanna með því sem þeir kalla samtal um kosningabandalag getur varla verið annað en að snúa komandi haustkosningum upp í val milli tveggja blokka. Hugmyndir af þessu tagi eru ekki nýjar af nálinni. Álitaefnið er hvort þær eru raunhæfari nú en áður.
Stjórnarandstöðuflokkarnir eru fjórir. Skoðanakannanir undanfarna mánuði hafa bent til að þeir nytu saman stuðnings allt að tveggja þriðju hluta kjósenda. Það þýðir að verkefnið með samtalinu er að búa til hugmyndafræðilega málamiðlun frá ystu mörkum lengst til vinstri og langt inn í raðir borgaralega þenkjandi kjósenda hægra megin við miðju.
Engum getur dulist að þetta er mikil áskorun. Það er auðveldara að gera málamiðlanir eftir kosningar þegar hver og einn flokkur hefur fengið dóm kjósenda um styrkleika sinn. Lofi tilteknir flokkar aftur á móti fyrir kosningar að mynda stjórn, fái þeir til þess nægjanlegt fylgi, þurfa þeir líka að sýna kjósendum á hverju málamiðlunin byggir áður en þeir ganga að kjörborðinu.
Formaður VG sem oft hefur talað fyrir samstarfi vinstri flokka kallaði eftir því hér á Hringbraut að Píratar skilgreindu pólitíska stöðu sína. Það er eðlileg krafa fyrir þá sök að málflutningur Pírata hefur fremur beinst að því að lýsa nýjum aðferðum við töku ákvarðana en efnahagslegum markmiðum. Þeir segja það gamaldags að gera kröfu af þessu tagi. Ekki er hægt að fallast á það.
En sé það í raun og veru ætlunin að ná hugmyndafræðilegri málamiðlun sem höfðar til tveggja þriðju hluta kjósenda þarf VG líka að svara spurningum: Hversu langt til hægri í átt og jafnvel yfir miðju eru þau reiðubúin að ganga fyrir kosningar? Eða á samstarfið alfarið að byggja á forsendum VG eins og síðasta vinstri stjórn?
Verði hugmyndir stjórnarandstöðuflokkanna að veruleika og í raun eitthvað meir en bara samtal um góð áform neyða þeir ríkisstjórnarflokkana til þess að ganga til kosninga með það að markmiði að fá endurnýjað umboð saman. Það er mikil breyting á stöðu beggja.
Fyrir hamfarirnar á dögunum var Framsókn markvisst að tefla fram hugmyndum sem ætlað var að opna dyrnar til vinstri í aðdraganda kosninga. Eftir að formaðurinn sagði af sér forsætisráðherraembættinu er staðan orðin allt önnur. Nú á Framsókn nánast allt undir því að fljóta með Sjálfstæðisflokknum.
Að sama skapi þrengist staða Sjálfstæðisflokksins til að ná samstarfi við aðra. Fyrir hann hefði verið æskilegra að geta gengið til kosninga með fleiri möguleika á stjórnarsamstarfi.
Ef forseti Íslands hefði samþykkt þingrof og skyndikosningar í maí gegn vilja Sjálfstæðisflokksins væri pólitíska landslagið öðru vísi. Þá hefði Sjálfstæðisflokkurinn væntanlega þurft að standa að nýrri starfsstjórn til bráðabirgða með stjórnarandstöðuflokkunum til að bera ábyrgð á kosningunum og daglegum stjórnvaldsákvörðunum fram að þeim tíma.
Frá stjórnskipulegum sjónarhóli hélt forsetinn rétt á málinu. En pólitíska niðurstaðan er sú að Framsókn er í betri stöðu en ella þótt hún sé slæm. Sjálfstæðisflokkurinn á sóknarfæri en er aftur á móti í þrengri samstarfsstöðu. Og stjórnarandstöðuflokkarnir hafa fengið tækifæri til að mynda kosningablokk sem ekki er ljóst hvort þeir vilja eða geta nýtt sér.
Eins og sakir standa er í meira lagi vafasamt að tveggja blokka kosturinn sé betri en opnari möguleikar á stjórnarmyndun.
