Matt Ridley situr í bresku lávarðardeildinni fyrir Íhaldsflokkinn og skrifar auk þess bækur og blaðagreinar. Í síðustu viku var nokkuð gert hér heima úr grein sem hann skrifaði í The Times eftir heimsókn hingað. Efnið var að bera saman stöðu Íslands og Grikklands. Af samanburðinum áttu Bretar síðan að draga þann lærdóm að þeim farnist best sem standa utan Evrópusambandsins.
Þeir sem ákafast hafa barist gegn því að þjóðin fái sjálf að ákveða um framhald aðildarviðræðnanna hafa vitnað í greinina og sagt: Glöggt er gests augað. En er það svo?
Oft er mikið gagn af rýni útlendinga í íslenskt samfélag. En jafnan þarf að hafa í huga að útlendingar hafa rétt eins og við ólíkar skoðanir á því hvernig skynsamlegast er að stjórna efnahagsmálum og haga samvinnu við aðrar þjóðir.
Upplýsingaþvætti
Grein Ridleys minnir hins vegar á að það virðist vera hluti af leikjafræðinni í áróðrinum gegn aðildarviðræðunum að miðla röngum upplýsingum eða villandi til erlendra stjórnmálamanna, blaðamanna og fræðimanna um það sem hér gerðist í hruninu. Síðan er vitnað í ummæli þeirra eða skrif með skírskotun til þess að glöggt sé gests augað.
Þetta er eins konar hringrás villandi upplýsinga. Fyrst eru þær fluttar út og svo aftur inn. Kannski má kalla þetta upplýsingaþvætti.
Hlýtt á Íslandi en kalt í Grikklandi
Mat Ridley segir að það sé hlýtt á Íslandi en kalt í Grikklandi. Það sýni hversu slæm áhrif aðild að Evrópusambandinu hafi.
Samlíkingin er ekki út í bláinn í efnahagslegu tilliti. En til að draga ályktun af henni þarf að hafa tvennt í huga: Annars vegar sprakk bólan hér miklu fyrr en í Grikklandi. Við erum því eðlilega á undan að ná bata. Hins vegar var gríska bólan miklu stærri en sú íslenska og kerfislegur vandi Grikkja dýpri. Af sjálfu leiðir að batinn tekur lengri tíma.
Hrun krónunnar
Rithöfundurinn staðhæfir síðan að það hafi hjálpað Íslandi að stjórnvöld gátu látið krónuna falla. Grikkland hafi ekki kost á slíku bjargráði.
En var hrun krónunnar bjargráð? Nær lagi er að segja að hrun krónunnar hafi verið ein af mörgum ástæðum sem flýtti fyrir falli skuldsettra banka. Hún kom tveimur þriðju hlutum fyrirtækja tæknilega í gjaldþrot og helmingur heimila í landinu skuldaði allt í einu meira í íbúðum sínum en nam verðmæti þeirra.
Felldum við krónuna? Nei. Seðlabankinn gerði allt sem hann gat til að verja gengi hennar en varð að gefast upp fyrir afli markaðarins. Eina ráðið sem dugði gegn kröftum markaðarins voru höft. Fyrir hrun styrktist krónan allt of mikið. Seðlabankinn réði ekki við það.
Írar lentu í miklum vandræðum og fóru „evrópsku leiðina.“ Þeir náðu fyrr að byggja upp útflutningshagvöxt með evru en við með gengisfelldri krónu.
Björgun bankanna
Þá staðhæfir Ridley að íslenskir skattborgarar hafi ekki borið bagga vegna björgunar banka eins og aðildarríki Evrópusambandsins. Sannleikurinn er hins vegar sá að Ísland notaði peninga skattborgaranna hlutfallslega næst mest allra þjóða til að halda bönkum á floti. Aðeins Írar gengu lengra í því efni.
Með öðrum orðum: Fyrir þessari fullyrðingu er ekki einu sinni sannleikskorn.
Lánafyrirgreiðsla erlendra þjóða
Ein fullyrðing rithöfundarins er sú að það hafi verið lán Íslands að það stóð utan Evrópusambandsins og hafi því alls staðar verið neitað um lánafyrirgreiðslu. Þar af leiðandi séu skuldabaggarnir minni.
Það rétta er að fyrir hrun bankanna fór Seðlabankinn bónleiður til búðar bæði vestan hafs og austan af því að seðlabankar annarra þjóða töldu vonlaust að hjálpa Íslandi án aðkomu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins.
Þegar til sjóðsins var leitað fékk Ísland lánafyrirgreiðslu frá honum og nokkrum Evrópuríkjum. Fyrirgreiðslan var bundin ströngum skilyrðum um aðgerðir í ríkisfjármálum og peningamálum eins og í Grikklandi.
Þrátt fyrir hlutfallslega meiri ríkisskuldir Grikkja er vaxtabyrði ríkissjóðs þeirra léttari en ríkissjóðs Íslands. Evrópusambandsaðildin hefur tryggt þeim betri vaxtakjör.
Hlutverk Efta-dómstólsins
Síðan minnir Ridley Breta á að ríkisstjórn þeirra hafi tapað Icesave-málinu fyrir dómstóli EFTA. Af því geti þeir lært hversu gott sé að standa utan Evrópusambandsins.
Rétt er að EFTA-dómstóllinn dæmdi Íslandi í hag á grundvelli reglna Evrópusambandsins um innri markaðinn. Styrkur Íslands fólst einmitt í aðild að þeim reglum. Sú aðild sýndi að smáþjóðum er meiri vörn í alþjóðlegum reglum en stórþjóðum.
Það er því erfitt að nota þessi rök á Íslandi gegn aðild að regluverki Evrópusambandsins.
Framsal aflaheimilda
Loks nefnir rithöfundurinn að Íslendingar hafi hagnast á framsali aflaheimilda. Það hafi þeir því aðeins getað gert að þeir stóðu utan Evrópusambandsins.
Það rétta er að sameiginleg fiskveiðistefna Evrópusambandsins setur aðildarríkjunum engar hömlur í þessu efni. Hver aðildarþjóð ákveður sitt eigið kerfi. Framseljanlegar aflaheimildir eru vel þekktar innan þess þótt sum aðildarríkin hafi ekki tekið upp markaðslausnir af því tagi í sjávarútvegi.
Hér birtist algjört þekkingarleysi á reglum Evrópusambandsins á þessu sviði.
Niðurstaða
Það þarf ekki djúpa skoðun til að sjá að öll efnisatriðin sem Matt Ridley notar til að styðja staðhæfingu sína byggja á röngum eða villandi upplýsingum um atburðina hér og stöðu mála.
Gestsaugað er einfaldlega ekki gleggra en þær upplýsingar sem það fær að sjá.
