Fullyrt er að þeir fjármunir sem ríkissjóði áskotnast vegna uppgjöra slitabúanna verði einungis notaðir til skuldalækkunar. Seðlabankastjóri leggur höfuðáherslu á þetta og telur að þensla verði óviðráðanleg ef fjármunum verður hleypt út í hagkerfið til fjárfestinga eða opinberrar eyðslu. Flestir sjá að þetta er hið eina rétta. Seðalbankinn veit þetta og getur reiknað út afleiðingar þess að peningaprentun af þessu tagi fái að vaða yfir samfélagið með skelfilegum afleiðingum í formi verðbólgu sem myndi éta upp allan ávinning þjóðarinnar og miklu meira en það. Fólk veit hvað það þýðir fyrir það ef verðtryggðu lánin hækka. Vextir hafa þegar verið hækkaðir og verðhækkanir neysluvara heimila og fyrirtækja gætu hleypt af stað verðbólguskriðu sem erfitt yrði að stöðva.
Einn er sá hópur fólks sem þó er líklegur til að taka ekkert mark á viðvörunum af þessu tagi. Það eru framsóknarmenn. Forysta Framsóknar er þekkt fyrir að kaupa sér atkvæði með fjáraustri út í landsbyggðarkjördæmin þar sem dýru atkvæðin liggja. Framsóknarflokknum hefur tekist ótrúlega oft að koma fram með loforð rétt fyrir kosningar sem hafa oftar en ekki bjargað þeim frá fylgishruni og jafnvel skapað sigra eins og þann sem náðist fyrir kosningarnar 2013 út á loforð um 300 milljarða niðurfærslu skulda þeirra fjölskyldna sem verst voru staddar. Efndirnar urðu svo 80 milljarða leiðrétting. Sama var uppi á teningnum fyrir nokkrum árum þegar Framsókn kom fram með á síðustu stundu fyrir kosningar loforð um 90% húsnæðismálalán til almennings sem þó var staðið við og olli mikilli þenslu og átti sinn þátt í hruninu 2008.
Framsóknarflokkurinn hefur verið að mælast með 9% fylgi á undanförnum mánuðum, reyndar í heilt ár. Þeir munu einskis svífast í aðdraganda næstu kosninga að freista þess að kaupa sér fylgi með því að lofa öllum öllu og moka peningum í misgáfuleg verkefni, einkum úti á landi. Reynslan sýnir að ákvarðanir af því tagi eru yfirleitt slæmar og fjárfestingar og verkefni sem þannig eru ákveðin eru nær undantekningarlaust óarðbær. Ekki þarf annað en fara yfir sorgarsögu Byggðastofnunar til að sjá það með skýrum hætti.
En Framsóknarmann ráða ríkisstjórninni ekki einir, þó þeir virðist ráða allt of miklu. Það mun reyna á Sjálfstæðisflokkinn vegna þessara mála. Þá fær hann tækifæri til að sýna hvort hann er ábyrgur í stjórnmálum eða tækifærissinnaður eins og Framsókn. Standist Sjálfstæðisflokkurinn ekki það próf, mun þensla éta upp allan ávinning og gott betur í illvígri verðbólgu. Þá verður enginn munur á þessum tveimur flokkum og best að fara að ráðum Hannesar Hólmsteins og sameina þá bara.
Í þeirri afar erfiðu stöðu sem ríkisstjórnin hefur verið í, er ekki óeðlilegt að hún reyni allt sem unnt er til að slá sér upp á samningunum við slitabúin. Talað er um afnám gjaldeyrishafta. Það er reyndar alrangt. Verið er að stíga fyrsta skref til afnáms haftanna. Höftin eru hreint ekki farin. Þau eru á sínum stað en nú er verið að leggja drög að því að unnt verði að losna við þau í framtíðinni. Mikið hefur verið ofsagt um að verið sé að afnema höftin en hið rétta mun koma smám saman í ljós þegar fólk áttar sig á því að ekki er hægt að komast með peninga úr landi til fjárfestinga. Fjármagnshreyfingar eru ekki frjálsar meðan ekki er unnt að flytja fé á milli landa. Það hlýtur að blasa við öllum.
Þannig er talað um að allir lífeyrissjóðir landsins fái heimild til að fara með 10 milljarða króna, samtals, til útlanda á ári. Til að setja þetta í samhengi þá eiga lífeyrissjóðir um 650 milljarða nú þegar erlendis og gætu því bætt við 1,5% á ári við þær eignir en allt kerfið er upp á 3,100 milljarða. Þannig eru 10 milljarðar nánast ekki neitt og einungis sýndarmennska. Lífeyrissjóðirnir eru enn í gjaldeyrishöftum eins og þjóðin sem á þá. Vilji fólk flytja fjármuni úr landi til að fjárfesta í íbúðarhúsnæði, þá er það ekki hægt vegna þess að gjaldeyrishöftin eru ekki farin. Þau eru enn ríkjandi. Þannig mætti lengi telja.
Þrátt fyrir þessar staðreyndir er ástæðulaust að gera lítið úr því skrefi sem nú var stigið. Það er nauðsynlegt til undirbúnings á afnámi hafta þegar þar að kemur því ekki væri unnt að afnema höft án þess að leysa vanda þrotabúa bankanna fyrst.
Er þetta stórpólitískt mál eins og formenn ríkisstjórnarflokkanna reyna að halda fram?
Nei, það er ekki þannig. Fyrir kosningar lofuðu allir núverandi þingflokkar því hátíðlega að afnám gjaldeyrishafta yrði forgangsmál. Sjálfstæðismenn og Framsókn hétu því að höftin færu á fyrsta ríkisstjórnarárinu. Nú er tekið skref á þriðja stjórnarárinu. Allir voru sammála um að afnema höftin. Það hefði því væntanlega engu breytt þó aðrir flokkar hefðu myndað stjórn því allir voru þeir skuldbundnir kjósendum sínum að afnema höftin.
Það “lofaði” hins vegar enginn flokkur því að setja lög á opinbera starfsmenn í stað þess að semja við þá í frjálsum launasamningum. En það er annað mál sem mun fjalla um síðar.
