Allir íslenskir stjórnmálaflokkar nema Píratar eru í tilvistarkreppu um þessar mundir eins og glöggt hefur komið fram í skoðanakönnunum síðustu mánuða. Nýjasta og hrikalegasta dæmið eru könnun Gallup frá því nú um mánaðarmótin sem mældi Pírata langstærsta með 36%, Sjálfstæðisflokkinn með einungis 21.6% og Bjarta framtíð utan þings. Samfylking, VG og Framsókn voru með um 1/10 atkvæða hver. Algjörlega óviðunandi niðurstaða fyrir alla nema Pírata.
Björt framtíð er fyrst til að taka á sínum málum. Á landsfundi nú um helgina var alveg skipt um forystu þegar formaður og tveir aðrir helstu leiðtogar flokksins stigu niður og rýmdu sviðið fyrir nýju fólki. Þetta fór friðsamlega fram þar sem persónur mátu flokkinn stærri en sjálfan sig. Það er því miður fátítt í íslenskum stjórnmálum þar sem eiginhagsmunagæslan kemur fyrst, flokkurinn síðan og þjóðarhagur rekur svo lestina.
Nú hljóta forystumenn hinna flokkanna að líta til fordæmis Bjartrar framtíðar og meta hvernig unnt er að bregðast við eða hvort eitthvað er hægt að gera. Hinir fjórir flokkarnir eru í djúpum dal og varla líður leiðtogum þeirra vel með þá stöðu. Ekki þyrfti að koma á óvart að frumkvæði Bjartrar framtíðar yðri til að snúa fylgisþróuninni þeim í hag undir forystu Óttars Proppé sem er vinsæll og vel liðinn stjornmálamaður sem tekur sig ekki of hátíðlega þó hann taki starf sitt sem alþingismaður alvarlega. Fari Björt framtíð aftur á flug, verður vandi hinna enn meiri.
Árni Páll Árnason, formaður Samfylkingar, sagði í útvarpsþætti um helgina að hann hafi velt því fyrir sér hvort betra hefði verið ef hann hefði hreinlega tapað í formannskjörinu þar sem hann vann með einu atkvæði. Hann sagðist hafa íhugað að draga sig í hlé en þar sem hann sigraði, þó naumt væri, gæti hann það ekki og yrði að standa sína vakt til enda. Ljóst er að Samfylkingin er að skoða sín mál ofan í kjölinn enda veitir ekki af. Frumkvæði Bjartrar framtíðar hlýtur að hafa áhrif á vinnu og stefnumótun þar á bæ því ekki vilja menn sjá flokkinn koðna niður.
Hjá Framsókn virðist ekkert vera í gangi varðandi endurskipulagningu forystunnar. Flokkurinn er jafnfullur af hroka og sjálfsupphafningu og formaður hans. Flokksmenn trúa því að fyrir næstu kosningar geti Framsókn enn á ný dregið misdauðar kanínur upp úr hatti sínum eins og þeim hefur ítrekað tekist í aðdraganda kosninga, oft með skelfilegum afleiðingum fyrir þjóðina. Mér segir svo hugur um að það muni ekki takast í næstu kosningum eftir 20 mánuði. Fólk er búið að sjá í gegnum þennan flokk sérhagsmunagæslu í landbúnaði og sjávarútvegi. Í næstu kosningum verður m.a. kosið um grundvallarbreytingar á styrkjakerfi í landbúnaði og um fiskveiðistefnuna þar sem krafan um auðlindina til þjóðarinnar verður efst á blaði. Þá verður Framsókn einfaldlega undir. Hulunni verður þá endanlega svipt af flokknum sem ófyrirleitnum gæsluflokki sérhagsmuna.
VG er í sjálfheldu. Formaður flokksins nýtur mesta fylgis allra formanna flokkanna en fylgið færist ekki yfir á flokkinn og er bundið við hennar persónu. Það er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt að sósíalistaflokkur eins og VG njóti stuðnings tíunda hluta kjósenda. Þannig hefur það yfirleitt verið, nema þegar kreppur eða hrun dynja á okkur. Þá sópast fylgið til vinstri. Á meðan VG er með tákngervinga síðustu vinstri stjórnar í fremstu röð, þá mun fylgi flokksins ekki aukast. Meðan Steingrímur J. og Ögmundur eru áberandi, mun skuggi þeirra hvíla yfir flokknum og hamla gegn því að persónufylgi Katrínar Jakobsdóttur lyfti þeim umtalsvert.
Landsfundur Sjálfstæðisflokksins hefst þann 22. október nk., eftir rúmar 6 vikur. Athyglin beinist enn sem komið er einkum að vandræðagangi út af embætti varaformanns. Hanna Birna Kristjánsdóttir núverandi varaformaður gefur kost á sér áfram. Hún lítur ekki þannig á að tími hennar sé liðinn í æðstu forystu flokksins þó svo hún hafi verið hrakinn úr ráðherraembætti. Hún telur sig svikna af samstarfsfólki og lítur þannig á að hún hafi ekki brotið af sér og verðskuldi ekki að víkja úr ríkisstjórn eða varaformennsku. Hún telur sig vera fórnarlamb og mun að óbreyttu koma til landsfundarins með það að leiðarljósi að láta landsfundarfulltrúa vorkenna sér. Hún mun benda á að hún hafi fórnað ráðherradómi, að hún hafi vikið til að róa ástandið, að hún hafi fórnað sér fyrir flokkshagsmuni, að hún hafi ekki unnið til neins ills og hún mun biðla lil landsfundarins um að vera endurkjörin og fá þar með uppreisn æru í flokknum. Með því ætlar hún að sækja endurnýjað umboð flokksins.
Eftir að Björt framtíð hefur gefið tóninn varaðndi uppstokkun í forystu þeirra flokka sem eru ekki að ná árangri, má ætla að krafa muni nú beinast að því að skipta algjörlega um forystu í Sjálfstæðisflokknum. Ekki muni duga flokknum að fórna varaformanni, auk þess sem ekki er víst að það takist. Líklegt er að krafan verði sú að ná þurfi samstöðu um að skipta algjörlega um forystu í flokknum sem þýðir að bæði formaður, varaformaður og aðrir ráðherrar sem fengu tækifæri í upphafi kjörtímabilsins verði allir að víkja. Þetta er eðlileg krafa í ljósi þess að það er fullkomlega óviðunandi fyrir Sjálfstæðisflokkinn að mælast með 21.6% fylgi þegar litið er til þess að hann hefur lengst af verið með 35 – 40% fylgi í kosningum síðustu áratugina. Ekki er lengra en í kosningum vorið 2007 að flokkurinn fékk 37% atkvæða. Sjálfstæðisflokkurinn getur ekki endalaust skýlt sér á bak við áföllin sem urðu hér á landi fyrir 7 árum.
Jón Baldvin sagði á sínum tíma, þegar hann bauð sig fram til formanns Alþýðuflokksins, að karlinn í brúnni yrði að víkja ef hann fiskaði ekki. Þannig réttlætti hann framboð sitt því flokkurinn naut þá ekki mikils fylgis undir formennsku Kjartans Jóhannssonar. Þetta er eðlilegt mat í stjórnmálum. Auðvitað ætti það einnig að gilda í Sjálfstæðisflokknum að karlinn í brúnni færi í land þegar ekkert gegnur og illa fiskast.
Þeir fimm ráðherrar Sjálfstæðisflokksins sem fengu tækifæri vorið 2013 og hafa allir klúðrað og ættu að víkja: Hanna Birna er farin vegna lekamálsins. Ragnheiður Elín hefur verið einkar klaufaleg í stjórnsýslu sinni og m.a. haldið afar illa á ferðamannapassamálinu þannig að hún er búin að fá alla ferðaþjónustuna upp á móti sér og hefur látið dýrmætan tíma líða til einskis við að tryggja nauðsynlegar umbætur á ferðamannastöðum á sama tíma og sprengja er í komu ferðamanna til landsins.
Fjárhagslegur sóðaskapur Illuga Gunnarssonar í tengslum við Orka Energy er með þeim hætti að furðu vekur að hann skuli enn gegna ráðherradómi. Hann hefur neitað að svara spurningum fjölmiðla um málið og sýnt hroka. Kristján Þór Júlíusson stýrir erfiðasta ráðuneytinu. Það breytir því ekki að heilbrigðiskerfi landsins er að niðurlotum komið á hans vakt. Það dugar honum ekki að benda á fyrri ríkisstjórn því hann hefur stýrt heilbrigðisráðuneytinu í 28 mánuði.
Bjarni Benediktsson hefur komið langbest út af ráðherrum Sjálfstæðisflokksins. Engu að síður ber hann ábyrgð á þessu hræðilega fylgi sem formaður flokksins. Ekki hjálpar það honum að hafa orðið uppvís að þeim dómgrendarbresti sem fram kom í síðsutu viku varðandi tengsl við alþjóðlegan framhjáhaldsvef undir notendanafninu IceHot1. Landsmenn hneykslast eða flissa sig máttlausa. Það er ekki gott fyrir fjármálaráðherra og formanns flokks.
Ólöf Nordal var kölluð inn til að bjarga því sem bjargað varð þegar Hanna Birna vék. Hún hefur siglt lygnan sjó enn sem komið er og gæti hjálpað flokknum enn frekar. Það gæti komið sér vel ef niðurstaða landsfundar verður að víkja bæði formanni og varaformanni ásamt ráðherrunum Ragnheiði Elínu, Illuga og Kristjáni Þór. Þá gæti hún komið til álita sem formaður eða varaformaður flokksins ásamt Einari Kristni Guðfinnssyni forseta þingsins sem nýtur víða trausts.
Sjálfstæðisflokkurinn með t.d. Einar Kristinn sem formann og Ólöfu varaformann yrði sterkari en nú er og líklegri til að endurheimta fylgi. Með þeim gætu gegnt ráðherradómi þau Guðlaugur Þór Þórðarson, Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Jón Gunnarsson.
