Ljóst er að Bankasýsla ríkisins telur yfirstjórn Landsbankans hafa með öllu brugðist í Borgunarmálinu. Ekki dugar fyrir stjórn bankans að fórna bankastjóranum einum og halda að þar með sé búið að gera upp við þetta hneykslismál.
Bankasýslan vísar í söluna á Vestia inn í Framtakssjóð Íslands 2010, þegar bankinn fékk harða gagnrýni fyrir að selja verðmætar eignir í lokuðu og ógegnsæju ferli. Telur Bankasýslan raunar mikilli furðu sæta, eftir reynsluna úr Vestia sölunni, að stjórnendur bankans skuli hafa látið sér koma til hugar að selja Borgun í lokuðu ferli. Þessu til viðbótar bendir Bankasýslan á hversu fráleitt það er að selja fjárfestahópi, sem inniheldur stjórnendur Borgunar, í lokuðu ferli. Einmitt hefði verið sérstök ástæða til að opna ferlið og láta markaðinn verðmeta hlutinn en ekki afgreiða málið í prívatpukri stjórnenda Landsbankans og Borgunar í lokuðu herbergi.
Steinþór var ekki einn
Engum heilvita manni kemur til hugar að Steinþór Pálsson, bankastjóri Landsbankans, hafi staðið einn að sölunni á Borgunarhlutnum. Bankaráðið ber fulla ábyrgð á sölunni og kom að henni með beinum hætti. Árið 2013 hafði bankaráðið sérstaklega fjallað um söluréttinn á Visa Europe og verðmæti hans, nokkuð sem bankastjórinn virðist ekki frétt af ef marka má yfirlýsingar hans til fjölmiðla eftir að gróðinn af þeim sölurétti komst í hámæli fyrr á þessu ári.
Því er ljóst að traust á Landsbankanum verður ekki endurreist með því einu að reka bankastjórann, þó að jafn ljóst sé að bankastjóraferli Steinþórs Pálssonar er lokið. Bankaráðið í heild sinni verður að axla ábyrgð með því að víkja. Sama máli gildir um stjórnendur fyrirtækjasviðs bankans, sem hljóta að hafa leikið lykilhlutverk í þessu lokaða söluferli.
Allt tal um að bíða verði viðbragða bankaráðs Landsbankans við bréfi Bankasýslunnar er marklaust hjal. Sé það á annað borð markmið Bankasýslunnar og fjármálaráðherra að endurreisa traust almennings og markaðarins á Landsbankanum er nauðsynlegt að allir helstu stjórnendur bankans að bankastjóra og bankaráðsmönnum meðtöldum hverfi frá bankanum. Raunar má fjármálaráðherra þakka fyrir ef hann sleppur frá þessu máli, slík eru tengsl þess við fjölskyldu hans.
Betur má ef duga skal
En það er ekki bara Borgunarmálið sem hefur grafið undan trausti og trúverðugleika Landsbankans á undanförnum misserum og árum. Bankinn hefur gengið óvenjulega hart fram í eignaupptöku og harkalegum innheimtuaðgerðum gegn viðskiptavinum sínum.
Ég þekki dæmi þess að viðskiptavinir hafa verið gerðir eignalausir og keyrðir í gjaldþrot á grundvelli gengistryggðra lána, sem síðar reyndust ólögleg. Starfsmenn bankans hafa neitað að bæta hlíta niðurstöðu dómstóla sé hún þeim ekki að skapi. Ég þekki dæmi þess að starfsmenn Landsbankans hafa falsað verðmat eigna til að ganga milli bols og höfuðs á viðskiptavinum bankans. Ég þekki dæmi þess að örvinglaðir viðskiptavinir hafa svipt sig lífi allslausir eftir viðskipti sín við lykilstarfsmenn í endurskipulagningu hjá Landsbankanum.
Landsbankinn er rotinn vegna þess að yfirstjórn hans er rotin. Þrátt fyrir ótal ábendingar hafa hvorki bankastjórinn né bankaráðið aðhafst neitt til að bæta úr starfsháttum starfsmanna bankans við endurskipulagningu skulda viðskiptavina bankans eða innheimtuferli. Viðskiptamenn gamla Landsbankans til áratuga hafa beðið í mörg ár eftir viðtali við bankastjóra nýja bankans án árangurs.
Starfsmenn Landsbankans fengu 2 prósent hlut í bankanum sem sérstaka umbun fyrir að ganga hart fram við innheimtu skulda og upptöku eigna af viðskiptavinum bankans. Kannski er það þessi hlutur í bankanum sem veldur því að lögfræðingar og endurskipuleggjendur Landsbankans hafa gengið jafnvel enn harðar fram gegn viðskiptavinum bankans en kollegar þeirra í hinum bönkunum tveimur, sem kalla þó ekki allt ömmu sína í þeim efnum.
Á lögmæti eignaupptöku og innheimtu Landsbankans m.a. vegna ólöglegra gengistryggðra lána, rangra sakargifta á hendur viðskiptavinum og fleiri atriði mun í vaxandi mæli reyna fyrir dómstólum. Þau dómsmál geta verið í kerfinu í mörg ár og varpa vafa á verðmæti bankans á meðan þau eru óútkljáð.
Bankasýsla ríkisins þarf að tryggja að nýtt bankaráð Landsbankans standi fyrir siðbót í vinnubrögðum bankans. Ekki er nóg að taka á Borgunarsölunni einni. Vandi Landsbankans er mun djúpstæðari.
Sé Bankasýslunni alvara með að endurreisa traust á Landsbankanum þannig að hægt verði að selja hann einhvern tíma í náinni framtíð er hún nauðbeygð til að skipta um bankaráð á aðalfundi bankans í næsta mánuði.
Fyrsta verk nýs bankaráðs verður að ráða nýjan bankastjóra. Í framhaldinu er óhjákvæmilegt endurskoða mönnun og nálgun fyrirtækjasviðs, endurskipulagningar og lögfræðiinnheimtu bankans. Þar liggja skemmdu eplin sem skemma út frá sér, rýra traust á bankanum og baka honum jafnvel bótaskyldu að lögum með löglausri og siðlausri framgöngu við innheimtu, eignaupptöku og ráðstöfun fullnustueigna.
Fráfarandi bankastjóri og bankaráð Landsbankans hljóta að þurfa að svara því hvort starfsmenn endurskipulagningar bankans og lögfræðiinnheimtu starfa í einu og öllu eftir starfslýsingu sem bankastjóri og bankaráð hafa samþykkt. Nýr bankastjóri og meðlimir bankaráðs hljóta að verða að gera upp við sig hvort þeir vilja bera ábyrgð á því að þessi svið starfi áfram óbreytt frá því sem nú er, bæði hvað mönnun og starfsaðferðir varðar.
*Þeir sem eiga um sárt að binda eftir viðskipti sín við Landsbankann eða aðra banka geta haft samband við mig í netfanginu: [email protected]. Fullum trúnaði og nafnleynd heitið.
