Þegar við fjölskyldan skiptum um húsnæði fyrir nokkrum mánuðum rakst ég á möppu sem innihélt allar skattaskýrslur okkar hjóna og upplýsingar um fyrstu íbúðarkaup okkar stuttu eftir heimkomu úr framhaldsnámi árið 1991. Eftir að hafa blaðað í möppunni hugsaði ég með mér að áhugavert væri að heimfæra okkar stöðu árið 1991 yfir á nútímann og raunveruleikann sem blasir við börnunum okkar á þrítugsaldri - sem bæði búa enn í foreldrahúsum.
Rétt er þó að upplýsa að ekkert vildi ég fremur en hafa börnin sem lengst í foreldrahúsum enda síðustu flutningar ekki síst til þess gerðir að taka tillit til þeirrar staðreyndar að börnin þurfa örlítið meiri fjarlægð frá foreldrum sínum eftir þvi sem þau eldast. Það þykir einhverra hluta vegna ekki jafn eftirsóknarvert að hafa öll svefnherbergi hlið við hlið og jafnvel kostur að hafa a.m.k. eina hæð og nokkuð margar hurðir á milli. Sjálf er ég reyndar þeirrar skoðunar að með nokkurri aðlögun gætu tengdabörn og fyrstu barnabörnin hæglega unað í sátt og samlyndi í þessu nýja húsi næsta áratuginn eða svo. Gallinn er að unga fólkið á heimilinu deilir ekki þessari framtíðarsýn með mér. En þetta var svo sem útúrdúr.
Fyrstu íbúðarkaup okkar hjóna árið 1991 var 75 fm. íbúð sem kostaði 5,6 milljónir með útborgun upp á rúma milljón. Á sama ári voru brúttótekjur okkar hjóna 4,1 milljón. Útborgunin var ekki mjög mikið mál - við þrepuðum okkur niður í ódýrari bíl og höfðum náð að leggja fyrir af laununum okkar enda húsaleiga óveruleg frá heimkomu! Íbúðarverðið var 35% hærri en árstekjur.
Þó alltaf megi deila um hvaða vísitölur eigi að nota við svona framsetning þá er ekki óeðlilegt að á uppreiknuðu verðlagi myndi sama íbúð í dag kosta um 31 milljón með útborgun upp á rúmar 6 milljónir, en heildarlaun ungu hjónanna hefðu ekki hækkað nema í 15.8 milljón. Og hér liggur hundurinn grafinn. Íbúðarverðið er ekki lengur 35% hærri en árslaun heldur næstum helmingi hærri - næstum 100%. Og þó að þetta sé án efa óvisindaleg og einföld framsetning kristallast staða unga fólksins engu að síður í því að á undanförnum aldarfjórðungi hefur orðið algjör viðskilnaður á milli þróunar íbúðarverðs og launa.
Og staðan nú um mitt ár 2015 er þannig að öll húsnæðisfrumvörp ríkisstjórnarinnar sitja föst í nefndum - leigumarkaðurinn er eins og vilta vestrið - verðtryggingin lifir góðu lífi - vextir fara hækkandi og verðbólguhorfur fara versnandi þannig að það á væntanlega ekki að koma á óvart að unga fólkið sé hugsi yfir hvar best sé að festa rætur? Erum við Íslendingar þrátt fyrir uppgang undanfarinna missera að skilja unga fólkið okkar eftir - erum við jafnvel að skipta lífsgæðunum hróplega ósanngjarnt á milli kynslóða?
Ef við hjónin hefðum árið 1991 farið í tímavél og þotið fram um tæpan aldarfjórðung þá hefði niðurstaðan á þessum einfalda samanburði á fyrstu íbúðarkaupum tveggja kynslóða verið sú að við hefðum ekki getað keypt okkar fyrstu íbúð í dag með sama hætti og okkur reyndist þokkalega auðvelt þá? Þetta er raunveruleikinn sem blasir við börnunum mínum - og því búa þau enn í foreldrahúsum.
Margrét Kristmannsdóttir
