Frá lokum síðustu heimsstyrjaldarinnar fram til 2014 hafði friður tryggt efnahagslega samþéttingu – ´integration´- Evrópuþjóða, undirstöðu aukinna viðskipta og velferðar. Sá friður hélst vegna varna NATO undir forystu Bandaríkjanna Eftir lok kalda stríðsins og endaloka Varsjárbandalagsins, náði þessi heillavænlega þróun einng til Austur Evrópu með stækkun Evrópusambandsins og NATO. Upplausn Sovétríkjanna markaði varanlega viðurkenningu landamæra innan Evrópu. En nú er þessari skipan ógnað, einnig utan Evrópu. Rússar hafa með hervaldi gegn Úkraínu og innlimun Krísskaga haft að engu samningsbundin landamæri ríkja. Í Asíu eru Kínverjar aðgangsharðir gagnvart nágrönnum og magna spennu. Í Austurlöndum nær blasir við hrun ríkja sem Bandaríkin studdu í misráðnum hernaðaraðgerðum og fjáraustri og þátttaka þeirra í vörnum Evrópu háð skilyrðum um aukinn þátt annarra. Öfgafullir islamistar hafa sumpart náð yfirhendi í Austurlöndum nær, jafnframt því sem hið arabiska vor varð ekki til framgangs vestrænu lýðræði.
Nú eru söguleg tímamót og viðnám vestrænna lýðræðisríkja mun hafa úrslitaþýðingu um framhaldið. Vða eru erfiðir tímar í stjórnmálum. Í Bandaríkjunum er stjórnarskipunin „fryst“ í átökum þings og forseta með neikvæðum áhrifum í alþjóðamálum. Afturkippur hefur verið í myntsamstarfinu í Evrópu og Þjóðverjar fara sér hægt um að öxla leiðtogahlutverkið í ESB. Hvernig vestræn lýðræðisríki bregðast við um eigið samstarf varðar alla í samvinnu um frjálslynt og friðsamt alþjóðasamfélag. Eins og er um aðra, verða Íslendingar að líta á sín mál í þessu samhengi.
Reyndar eru í húfi ákvaðanir sem varða þá þjóðhagslegu lífshagsmuni Íslendinga að stöðva fólksflótta og skapa skilyrði vaxtar í efnahagaslífinu. Þar skiptir sköpum að farsæl lausn finnist á uppgjöri vegna risavaxinna erlendra skulda og þar með afnámi gjaldeyrshaftanna . Þá er það ekki síður afdrifaríkt, að okkar örlitla, opna hagkerfi, borið uppi af útflutningi, sé tryggð þátttaka frjálsum markaði í viðskiptalöndunum. Það krefst pólitískrar samstöðu sem varðar þjóðarhag um samninga og kynningu þeirra. Ísland á heima í frjálsum efnahagssamskiptum vestrænna lýðræðisríkja og þörf er á að Alþingi taki af skarið um sinn hlut og sinni Evrópumálum. Mikil vanræksla er varðandi innleiðingu EES-gjörða. Það er sömuleiðis verkefni Alþings að efna til umræðu og ákvarðanna um að
leggja niður veiðar stórhvala ( ekki hrefnu) en þær skipta Ísland engu í efnahagslegu tilliti en eru skaðlegar fyrir samskipti landsins við Evrópuþjóðir, Bandaríkin og fleiri.
Sú mikla athygli sem Úkraínudeilan og stigmögnun hryðjuverkastarfsemi fær, skyggir mjög á aðra þróun sem ógnar öryggi. Þagað er þunnu hljóði yfir ögrandi hervæðingu Rússa við Norðurskautið og framferði Kínverja við strandríkin í Suður Kínahafi sem og alheims útþenslustefnu þeirra, einnig á norðurslóðum Evrópu, þ.m.t. Íslandi. Það varðar vissulega öryggi Íslands að síðastliðin 2-3 ár hefur Rússlandsforseti stofnað til meiriháttar hervæðingar í Síberíu og Kolaskaga. Rússneskar sprengjuflugvélar sem geta borið flugskeyti, með eða án kjarnaodda, koma nálægt lofthelgi hins varnarlausa Íslands. Berskjölduð þjóð í Norðurhöfum er fyrirsögn fáséðrar áminningar um þetta , eftir Óla Björn Kárason í Morgunblaðinu 16. febrúar
Kína er næst mesta viðskiptaveldi heims og sagt stefna í að hafa mestu verga þjóðarframleiðslu allra ríkja. Þá er það meðal risanna varðandi her og vopnabúnað hvers kyns. Sé hinsvegar litið til athafna þeirra í utanríkismálum eru þeir einkum fyrirferðarmiklir að sölsa undir sig orku og náttúruauðlindir og það með hörku og ósvífni nýlenduvelda 19.aldar. Vandinn í samskiptum okkar við Kína stafar einkum af því að þeir halda hulu yfir framtíðaráformum sínum.
Það hefur verið grundvallaratriði í varnarstefnu Bandaríkjanna frá 1941 að öryggi þess sé tengt Íslandi, sem er að sjálfsögðu afgerandi fyrir þjóðaröryggi okkar. Hernaðarviðveru Bandaríkjanna á Íslandi lýkur í október 2006 einmitt þegar gjörbreytt þýðing á legu landsins er í uppsiglingu vegna bráðnun íshellu Norðurpólsins. Ríkisstjórnir höfðu árangurslaust óskað áframhaldi varanlegum lágmarks loftvörnum. Það var talið líklegt því fjárfesting í flugbrautum, stjórnstöðvum, Helguvík, sérstökum nýjum flugskýlum, endurnýjun íbúða o.fl. á 10. ártugnum, var gríðarleg . Keflavík sem er lang stærsta og fullkomnasta flugbækistöðin á Norðurslóðum lendir óvænt í fanginu á Íslendingum. Við þetta verður hér ´strategiskt tómarúm´ sem Kínverjar virðast skilja sem tækifæri sér til handa enda skorti ekki áeggjan vina. Áhugaleysi stjórnvalda um þessi mál lýsir sér í að Varnarmálastofnun er lögð niður. Áhugi vestra um varnir Íslands dvínar og málið hverfur þar úr stjórnmálaumræðu. Norðurskautið kemur þó upp sem pólitiskt áhugamál við það að Bandaríkin taka við formennsku í Norðurskautsráðinu til tveggja ára í maí 2015. Mestu máli skiptir að af Íslands hálfu sé leitað stefnu sem sem okkur gagnar og fellur að gagnkvæmum hagsmunum við Bandaríkin.
Öryggi Íslands verður því sem fyrr aðeins tryggt með eflingu þess varnarsamstarfs, sem við höfum notið á miklum breytingarskeiðum frá því í síðustu heimstyrjöld. Það öryggi hefur verið borið uppi af Bandaríkjunum. Hinsvegar má vera ljóst að þegar til framtíðar er horft , munu Evrópulönd taka landvarnir sínar í eigin hendur. Það á vissulega við um aðgerðir til að spyrna gegn hryðjuverkum eftir atburðina í París og Kaupmannahöfn og tölvuárásir, aðra nýja ógn. Ísland á allt sitt viðskiptalega öryggi undir frjálsum viðskiptum við ESB og hið væntanlega mikla fríverslunarsvæðis ( TTIP) þess og Bandaríkjanna. Sé litið til allra þátta verður vart annað sagt en að við blasi við sú skylda stjórnvalda að ljúka aðildarsamningnum við Evrópusambandið og leggja í þjóðardóm.
Vegna Ukraínudeilunnar hefur samvinna Norðurlandanna í öryggis og varnarmálum tengd bæði ESB og NATO verið aukin. Þetta er sögulegt skref, þeim og öðrum til góðs. Ákvörðun Svía og Finna að taka þátt í loftrýmisgæslunni hér er merkisatburður fyrir norrænt samstarf og sömuleiðis við að tvö ESB ríki utan NATO taka þátt í aðgerð undir NATO herstjórn. Ávinningar í öryggislegu tilliti, ef samið verður um ESB aðild sem tekur tillit til séraðstæðna okkar, er að vera innan sameiginlegra landamæra Evrópu með þremur Norðurlöndum og að fylgja eftir sameiginlegum hagsmunum við þróun varnarsamvinnu ESB- CSD.
Sé það er erfiðleikum háð að vekja almenna umræðu á þeirri þróun heimsmála sem okkur varðar, er það alls ekki vegna þess að Íslendingar teljist óupplýstir hvað varðar umheiminn. Vandinn er að er að afstaða íslenskra stjórmálaflokka til alþjóðamála hefur í vaxandi mæli orðið hörkuleg andhverfa skynsamlegra viðbragða og útilokar þar með nauðsynlega umræðu og niðurstöðu. Þetta á einkanlega við um Sjálfstæðisflokkinn sem hefur horfið frá sína fyrra hlutverki leiðandi afls um þátttöku í vestrænni samvinnu.
Hvað ræður? Væntanlega ekki það að stjórnmálamenn og aðstoðarlið þeirra skorti menntun eða tækifæri til utanferða til að fylgast með. En þegar leiðandi stjórnmálaflokkar velja þann kostinn að kaupa sér fylgi í landbúnaði og sjávarútvegi með einangrunarstefnu verður Evrópusambandið að bannyrði og fórnarlamb taktiskra ákvarðana stjórnmálaleiðtoga í þágu varinnar stöðu atvinnuvega. Einangrun frá þróun þess samfélags þjóða sem Ísland tilheyrir er ill afleiðing skaðlegrar pólitískrar valdabaráttu. Takist að forða því frekar verða söguleg tímamót 2015
