Mín reynsla sem heimilislæknir er að margir karlmenn séu feimnir við að ræða sjúkdóma sem tengjast ristli, blöðruhálskirtli og eistum. Mottumars er frábært átak og eftir að það fór af stað finn ég að karlar eiga auðveldara með að ræða þessa hluti. Í kringum auglýsingaherferðina og alla umfjöllunina þá nota þeir tækifærið og biðja um læknisskoðun. Mörg viðtöl enda einmitt á þessari setningu: „Viltu ekki kíkja á blöðruhálskirtilinn fyrst ég er kominn?“
Mig langar aðeins að ræða um eistnakrabbamein. Fyrir nokkrum árum síðan starfaði ég á sjúkrahúsi. Þá fékk ég til mín tveggja barna föður sem hafði fundið fyrir óþægindum í öðru eistanu í nokkra mánuði. Hann kom ásamt eiginkonu sinni og börnum sem biðu á biðstofunni. Ég ætlaði varla að trúa mínum eigin augum þegar hann sýndi mér annað eistað á sér en það var margfalt stærra en hitt, grjóthart og óreglulegt í laginu. Þetta vakti hjá mér margar spurningar en fyrst og fremst var þetta lifandi dæmi um hrikalegar afleiðingar þess að bíða lengi með vandamálin.
Krabbamein ungra karlmanna
Krabbamein í eistum er algengasta krabbamein karlmanna á aldrinum 25-45 ára hér á landi. Á hverju ári greinast um tíu karlmenn og er meðalaldur við greiningu 35 ár. Nokkrir áhættuþættir krabbameins í eistum eru þekktir. Eistu sem ekki ganga niður, lítil eistu eða eistu sem eru óvenjuleg í laginu, meðfæddir gallar á kynfærum, það að vera hvítur, hávaxinn og ef sjúkdómurinn hefur greinst hjá föður eða bróður. Þeir sem hafa áður greinst með krabbamein í eistum eru líka í áhættuhópi.
Hver eru einkennin?
Helstu einkenni krabbameins í eistum eru verkur eða óþægindi í pung, hnútur eða stækkun á eista, þyngslatilfinning eða skyndileg vökvasöfnun í eista, óþægindi í neðri hluta kviðar eða nára og stækkun eða eymsli í brjóstum. Alltaf er gerð skurðaðgerð þar sem eistað er fjarlægt. Krabbameinslyfjameðferð eða geislameðferð í tengslum við skurðaðgerð getur reynst nauðsyn ef að sjúkdómurinn hefur dreift sér. Horfur á lækningu eru mjög góðar og hafa farið batnandi á síðustu áratugum. Nú læknast vel yfir 90% allra þeirra sem greinast með sjúkdóminn.
Fræg er sagan um karlinn sem trúði því ekki að konan sín væri ólétt og hélt að þungunarprófið væri gallað. Hann tók sig til og gerði þungunarpróf á sjálfum sér sem reyndist jákvætt. Skýringin á þessu er að ákveðin tegund af eistnakrabbameini getur myndað hormónið β-HCG (human chorionic gonadotropin) sem myndast einnig á meðgöngu og veldur jákvæðu þungunarprófi.
Hvernig á að greina eistnakrabbamein?
Til greiningar á eistnakrabbameini styðst læknir við líkamsskoðun. Einnig er hægt að gera ómskoðun á eistum og mæla ákveðna æxlisvísa í blóði. Endanleg greining fæst síðan með sýnatöku úr eistanu.
Mikilvægt er að skoða eistun reglulega en best er að gera það eftir bað eða sturtu þegar pungurinn er slakur. Eðlilegt er að annað eistað sé aðeins stærra en hitt og liggur lægra. Það geta verið ýmsar aðrar ástæður fyrir fyrirferð, bólgu eða verk í eista, svo sem pungæðahnútar, sæðisgúll/eistnalyppublaðra, vatnseista/vatnshaull og eistnalyppubólga. Leitaðu til heimilislæknis eða þvagfæraskurðlæknis ef einkenna verður vart eða ef þú þreifar eitthvað óeðlilegt í pung eða eistum.
